Primena vizuelnog programiranja u BIM okruženju za efikasno rešavanje projektantskih problema u okviru procene uticaja projekta na životnu sredinu
##plugins.themes.bootstrap3.article.sidebar##
##plugins.themes.bootstrap3.article.main##
http://orcid.org/0000-0002-8935-4395
Aleksandra Stefanović
Bojan Tepavčević
http://orcid.org/0000-0002-9226-1659
Milan Šunjević
http://orcid.org/0000-0002-8125-2087
Aleksandar Anđelković
http://orcid.org/0000-0003-2736-6793
Apstrakt
Odluke projektanata tokom razvoja projekta imaju presudan uticaj na ekološke performanse zgrada, bez obzira na to da li je reč o novim ili postojećim objektima. Zbog toga je ključno da svi učesnici u projektnom procesu budu svesni posledica svojih izbora, naročito sa aspekta odabira materijala i tehničkih sistema. Cilj ovog rada je da istraži mogućnosti primene vizuelnog programiranja u BIM (engl. od Building Information Modeling) okruženju radi automatizacije procene uticaja građevinskog fonda na životnu sredinu. BIM model, zahvaljujući obimnom skupu informacija koje sadrži, je adekvatna polazna osnova za proces procene održivosti zgrada. Ovaj rad identifikuje postojeće metodološke pristupe automatizaciji projektnih procesa u BIM okruženju upotrebom vizuelnog programiranja i klasifikuje ih u četiri kategorije: parametarski pristup, data-driven pristup, performance-driven pristup i hibridni pristup. Analiza klasifikacije predstavljenih pristupa pokazuje da nijedan od njih sam po sebi ne može u potpunosti zadovoljiti potrebe projektantske prakse, već se najbolji rezultati mogu postići njihovim kombinovanjem. Razumevanje odnosa navedenih pristupa ključno je za definisanje fleksibilnih metodologija automatizacije koje za cilj imaju podršku održivom projektovanju i proceni uticaja na životnu sredinu. Zaključak istraživanja ukazuje na potrebu redefinisanja dosadašnje uloge BIM tehnologije u procesu projektovanja, što će doprineti isporuci boljih i održivijih arhitektonskih i građevinskih rešenja.
##plugins.themes.bootstrap3.article.details##
Reference
J. P. Carvalho, L. Bragança, and R. Mateus, “A systematic review of the role of BIM in building sustainability assessment methods,” Applied Sciences (Switzerland), vol. 10, no. 13, Jul. 2020, doi: 10.3390/app10134444.
G. Nocerino and M. F. Leone, “Computational LEED: computational thinking strategies and Visual Programming Languages to support environmental design and LEED credits achievement,” Energy Build, vol. 278, p. 112626, Jan. 2023, doi: 10.1016/J.ENBUILD.2022.112626.
S. Terzin and A. S. Anđelković, “Projekat ventilacionog sistema metodologijom BIM za komercijalni objekat površine 580 m2,” KGH – Klimatizacija, grejanje, hlađenje, vol. 53, no. 3, pp. 33–41, Sep. 2024, ISSN 2560-340X. Accessed: Jan. 22, 2026. [Online]. Available: https://izdanja.smeits.rs/index.php/kgh/article/view/8102
V. Korać, “Izazovi gradnje novog stadiona Education City za fudbalsko prvenstvo FIFA 2022 u Qataru i put ka održivosti,” KGH – Klimatizacija, grejanje, hlađenje, vol. 52, no. 2, pp. 37–43, Jul. 2023, doi: https://doi.org/10.24094/kghk.024.1.287.
V. Korać, “Realization of a separate HVAC design, within the multi-purpose mega-project Doha Oasis in Qatar,” in Proceedings of the 55th International HVAC&R Congress and Exhibition, SMEITS, Feb. 2025, pp. 287–303. doi: 10.24094/kghk.024.1.287.
R. Sacks, C. Eastman, G. Lee, and P. Teicholz, BIM Handbook: A Guide to Building Information Modeling for Owners, Designers, Engineers, Contractors, and Facility Managers, 3rd ed. Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons, Inc., 2018.
S. Dubljević, B. Tepavčević, and A. S. Anđelković, Doprinos tehnologije BIM u oblasti održive gradnje. KGH – Klimatizacija, grejanje, hlađenje, vol. 54, no. 1, pp. 91–94, Feb. 2025, ISSN 2560-340X. Accessed: Jan. 22, 2026. [Online]. Available: https://izdanja.smeits.rs/index.php/kgh/article/view/8176
Inc. Autodesk, “Building information modeling for sustainable design,” 2005, Accessed: Mar. 13, 2023. [Online]. Available: https://images.autodesk.com/latin_am_main/files/bim_for_sustainable_design_oct08.pdf
P. Spudys, A. Jurelionis, and P. Fokaides, “Conducting smart energy audits of buildings with the use of building information modelling,” Energy Build, vol. 285, p. 112884, Apr. 2023, doi: 10.1016/J.ENBUILD.2023.112884.
V. Pereira, J. Santos, F. Leite, and P. Escórcio, “Using BIM to improve building energy efficiency – A scientometric and systematic review,” Energy Build, vol. 250, p. 111292, Nov. 2021, doi: 10.1016/J.ENBUILD.2021.111292.
T. E. Seghier, C. Khosakitchalert, Z. Liu, C. C. Ohueri, Y. W. Lim, and A. F. Bin Zainazlan, “From BIM to computational BIM: A systematic review of visual programming application in building research,” Ain Shams Engineering Journal, vol. 16, no. 1, p. 103173, Jan. 2025, doi: 10.1016/J.ASEJ.2024.103173.
L. F. Muta, A. P. Melo, and R. Lamberts, “Enhancing energy performance assessment and labeling in buildings: A review of BIM-based approaches,” Journal of Building Engineering, vol. 103, p. 112089, Jun. 2025, doi: 10.1016/J.JOBE.2025.112089.
S. Dubljević, B. Tepavčević, A. Stefanović, and A. S. Anđelković, “BIM to BREEAM: A workflow for automated daylighting assessment of existing buildings,” Energy Build, vol. 312, p. 114208, Jun. 2024, doi: 10.1016/J.ENBUILD.2024.114208.
S. Dubljević, B. Tepavčević, B. Markoski, and A. S. Anđelković, “Computational BIM tool for automated LEED certification process,” Energy Build, vol. 292, Aug. 2023, doi: 10.1016/j.enbuild.2023.113168.
M. Rahmani Asl, S. Zarrinmehr, M. Bergin, and W. Yan, “BPOpt: A framework for BIM-based performance optimization,” Energy Build, vol. 108, pp. 401–412, Dec. 2015, doi: 10.1016/J.ENBUILD.2015.09.011.
X. Hu and R. H. Assaad, “A BIM-enabled digital twin framework for real-time indoor environment monitoring and visualization by integrating autonomous robotics, LiDAR-based 3D mobile mapping, IoT sensing, and indoor positioning technologies,” Journal of Building Engineering, vol. 86, Jun. 2024, doi: 10.1016/j.jobe.2024.108901.